De leefgebiedenbenadering is de huidige strategie voor betere bescherming van alle bedreigde soorten.

De soortenbeschermende organisaties, de provincies, de terreinbeheerders en het Ministerie van LNV hebben gezamenlijk een nieuwe strategie uitgewerkt voor het actieve soortenbeleid: de leefgebiedenbenadering. Doel hiervan is betere bescherming van bedreigde soorten planten en dieren, binnen én buiten natuurgebieden.

Dat kan worden bereikt door in gebieden maatregelen te nemen die voor alle daar voorkomende soorten zo voordelig mogelijk zijn. Zo kan je met dezelfde maatregelen meer soorten beschermen.

Samen werken aan leefgebieden

Nieuwe partijen zoals gemeenten, boeren, projectontwikkelaars, waterschappen, landschaparchitecten, planners en beheerders van bedrijventerreinen worden nadrukkelijk uitgenodigd om mee te doen met vernieuwende projecten. Zo wordt beter aangesloten bij ontwikkelingen op het gebied van ruimtegebruik, het beheer van de ecologische hoofdstructuur en de uitvoering van werk ten behoeve van de Europese Kaderrichtlijn Water.

Investeringsbudget Landelijk Gebied

De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het nieuwe actieve soortenbeleid ligt bij de provincie als onderdeel van het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG). De provincie maakt de plannen voor de relevante leefgebiedtypen binnen haar grenzen en bijbehorende soorten die er voorkomen. Deze uitwerkingsplannen leiden tot een agenda van projecten in het kader van de leefgebiedenbenadering voor de eerste ILG-periode (2010 t/m 2013) die de populaties van landelijk bedreigde soorten duurzaam beschermen.

Voor de agenda van projecten is een lijst met bedreigde soorten planten en dieren opgesteld die als leidraad dient voor de beoordeling en prioritering van ingediende projecten. Op deze lange lijst staan bijna alle soorten die volgens de landelijke Rode Lijst bedreigd of ernstig bedreigd zijn in hun voortbestaan.

10 leefgebiedtypen:

Droge zandgronden
Laagveen en zeeklei
Natte heide en hoogveen
Stedelijk
Rivieren
Beekdalen
Heuvelland
Kust en duin
Agrarisch
Open water

Lastige wetgeving

We hebben in Nederland de Flora- en Faunawet en de Natuurbeschermingswet. Deze schrijven voor hoe we met de natuur om moeten gaan. Deze regels worden ook wel het ‘passief’ natuurbeleid genoemd. Bij de praktische toepassing van deze wetten spelen al jarenlang discussies over nieuwe begrippen die in deze wetten zijn geïntroduceerd. Zo weet eigenlijk niemand wat wordt bedoeld met termen als ‘externe werking’ en ‘significante gevolgen’. Dat maakt handhaving van de wetten er niet eenvoudiger op. De discussies zullen de komende tijd verder oplaaien omdat de Nederlandse regering de genoemde wetten samen wil voegen tot een alomvattende Natuurwet.

Actief soorten beschermen

Met wetten en voorschriften alleen zijn we er nog niet. Soorten beschermen doe je actief. Daarom kwam het Ministerie van LNV in 1989 met een Natuurbeleidsplan voor het actieve natuurbeleid. In dat baanbrekende plan werd voor het eerst de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) gepresenteerd, waarmee natuurgebieden verbonden werden om soorten te beschermen. Maar niet alle bedreigde soorten kunnen via de EHS geholpen worden. Denk maar aan de soorten van het boerenland, aan soorten in steden of dorpen of aan soorten die op bouwterreinen voorkomen. Dus stelde het Natuurbeleidsplan voor een actief beleid te gaan formuleren voor zo’n 1.200 soorten, die dan via voorlichting en beter beheer beter beschermd zouden worden. Zo werden de soortbeschermingsplannen opgesteld, geïnspireerd door de invloed van succesvolle beschermingsplannen voor Das en Vleermuizen.
 

Om effectiever om te gaan met alle ideeën aan de ene kant en het gebrek aan geld aan de andere kant hebben de soortbeschermende organisaties en het Ministerie van LNV in 2000 het Meerjarenprogramma Uitvoering Soortenbeleid 2000-2004 gepubliceerd. Daarin werd vastgelegd voor welke soorten beschermingsplannen zouden worden opgesteld en werd ook vastgelegd hoe het geld zou worden verdeeld. Hieruit zijn succesvolle plannen voor o.a. de boomkikker, grote vuurvlinder, noordse woelmuis, groene glazenmaker en veenvlinders naar voren gekomen. Helaas waren niet alle beschermingsplannen even succesvol; vooral de plannen voor bedreigde flora (o.a. muurplanten en akkerplanten) behaalden niet het beoogde effect.